Kalendarium

Sobota, 2017-11-18

Imieniny: Klaudyny, Romana

Jadłospis

Jesteś tutaj:
  1. Start
  2. Patron

Patron

JĘDRZEJ CIERNIAK – PATRON SZKOŁY 114

Dom rodzinny Jędrzeja Cierniaka w Zaborowie

Jędrzej Cierniak urodził się 15 października 1886 roku w Zaborowie w woj. krakowskim (obecnie małopolskie) w rodzinie chłopskiej, jako najstarsze z pięciorga dzieci Rozalii i Jana. Ukończył szkołę ludową w Zaborowie. W 1900 roku rozpoczął naukę w gimnazjum w Bośni, gdzie zdał maturę w roku 1908. W czasie ośmioletniego pobytu w tej szkole działał w tajnych kołach samokształceniowych, organizował odczyty i przygotowywał przedstawienia. Działalność tę kontynuował również jako student polonistyki i filologii klasycznej na Uniwersytecie Jagiellońskim, w latach 1908-1913, pracując w Towarzystwie Sztuki Ludowej.

W 1914 roku wyrusza na front w szeregach Legionów Józefa Piłsudskiego

W 1917 roku Jędrzej Cierniak przyjechał do Warszawy i rozpoczął pracę w gimnazjum A. Chmielowskiego jako nauczyciel literatury polskiej i łaciny.

Młodzież z Zaborowa w sztuce Łobzowianie

W 1918 roku został zastępcą dyrektora gimnazjum Wojciecha Górskiego. Zorganizował koło literackie, wygłaszał odczyty o teatrze szkolnym, uczył młodzież tańców ludowych, organizował widowiska teatralne, do których sam pisał teksty oparte na twórczości ludowej. Widowisko „Wesele Krakowskie” było grane za granicą: na Węgrzech, Węgrzech Jugosławii, w Bułgarii i Turcji. W 1923 roku przejął redakcję miesięcznika Przewodnik Teatrów i Chórów Włościańskich. W jego rodzinnej wsi zorganizowano Dom ludowy dzięki jego staraniom.

Wybuch wojny zakończył działalność założonej przez Cierniaka organizacji regionalnych teatrów i chórów ludowych. W listopadzie 1940 roku Jędrzej Cierniak został oddelegowany prze Niemców do pracy w Szkole Podstawowej nr 114. Chcąc go upokorzyć kazali mu uczyć języka niemieckiego. Jednocześnie jak wielu innych pedagogów uczył tajnie historii i języka polskiego.

Dom Ludowy w Zaborowie

22 kwietnia 1941 roku został aresztowany i uwięziony na Pawiaku. Kilka miesięcy spędził w szpitalu więziennym. Nawet tu, w więzieniu nie opuszczała go miłość i entuzjazm do sztyki ludowej. Pisał teksty piosenek i urządzał dla współwięźniów szopki i widowiska szopkowe i zapustne.

2 marca 1942 roku Jędrzej Cierniak, wraz z grupą zakładników, został wywieziony na Pawiak i zamordowany w niewiadomym miejscu w podwarszawskim lesie wraz z grupą 100 więźniów.

Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu w Palmirach.

W 1946 roku Szkoła 114. otrzymała zezwolenie na nadanie sali, w której uczył, jego imienia. 3 czerwca 1961 roku odbyła się uroczystość nadania Szkole Podstawowej Nr 114 imienia Jędrzeja Cierniaka.

Jędrzej Cierniak - dlaczego nasz Patron?

Jędrzej Cierniak w stroju ludowym

Odpowiedzi może być wiele, choć najprostszą jest to, że był nauczycielem w naszej szkole. Działo się to w listopadzie 1940 roku. Został tu przeniesiony przez władze niemieckie i uczyć miał języka niemieckiego. Ze względu na istniejącą w szkole organizację nauczania tajnego, każdy nowy pracownik nie był przyjmowany z otwartymi rękami, nie budził zaufania. Jednakże postawa Cierniaka wobec uczniów szybko zmieniła tę sytuację. Zyskał sympatię kolegów i sam również rozpoczął prowadzenie zakazanych lekcji. Uczył historii Polski. Oto jak wspomina to kronikarka naszej szkoły Maria Nawrocka: „Każda jego lekcja to istne misterium w katakumbach warszawskiej szkoły. Zebrane w głębi korytarza dzieci klas starszych siedziały na podłodze, a pan rozwijał przed nimi sztandary Nowej Polski, tworzył historię nigdzie nie zapisaną w oparciu o przeszłość i teraźniejszość.(…) Prawie na każdej lekcji w różny sposób mówił dzieciom, że ich udziałem w gigantycznej budowie Nowej Ojczyzny w Nowym Świecie jest nauka – dobra nauka..

Dzieci zasłuchane siedziały jeszcze, gdy nauczyciel skończył już lekcję. Skinieniem posiwiałej głowy i miłym uśmiechem dał znak, że na ten raz dosyć.”

Czy tylko sposób przekazywania wiedzy tak ujmował uczniów? Nie był on prawdziwym pedagogiem, dbającym w bardzo konkretny sposób o swych wychowanków. Oto inny fragment z kroniki szkolnej: „Ze swego mieszkania przy ul. Kopernika przydźwigał na Targówek stolik i krzesło dla ucznia, który nie miał tego sprzętu do odrabiania lekcji w domu. Innemu przyniósł koc z poduszeczką zobaczywszy, że chore dziecko leżało przykryte marynarką wywiezionego do obozu ojca”

Jego wychowankowie nie pozostawali na to obojętni. Okazywali mu swoją sympatię nawet w najtrudniejszych chwilach życia: „Dzieciaki z Targówka, te same, z którymi dzielił się chlebem, dla których zdobywał koce, buty, ubranka, teraz samorzutnie dały z sierocych składek na mszę za uwolnienie go z więzienia, a później przyniosły biedne dary, a to główki cebuli, kostki cukru, bułki, trochę cukierków i prosiły nauczycielkę, aby posłała dla kochanego nauczyciela, bez którego jest im teraz bardzo smutno.” – pisze publicysta i działacz społeczny Jan Wiktor o sytuacji po aresztowaniu Cierniaka.

Jędrzej Cierniak to jednak nie tylko postać martyrologiczna. Szukamy w nim, jako w patronie wzorców postawy patriotycznej też w innym znaczeniu. Mam tu na myśli pasję jego życia – ludowość i wszystko, co się za tym kryje – folklor, piosenkę, taniec, obrzędy, teatr ludowy. Te właśnie elementy kultury ludowej stały się częścią kultury narodowej, a więc częścią poczucia tego, że jest się Polakiem. Swoisty patriotyzm lokalny to wspaniały początek do rozwijania w dzieciach patriotyzmu. Poznanie źródeł tego, co istniało od wieków w naszej kulturze i zachowanie tego to cel nie tylko wspaniałego działacza ludowego, jakim był Cierniak, ale też zadanie, które stawiamy naszej szkole mając takiego właśnie patrona.

Występy młodych artystów

Pozostaje on bardzo żywym patronem. W tej warszawskiej szkole mobilizujemy się do poznawania folkloru. Urządzane są konkursy dotyczące różnych regionów Polski i ich tradycji ludowych, festiwale kultury ludowej z konkursami wiedzy i różnych umiejętności. Co roku odbywa się konkurs wiedzy o Jędrzeju Cierniaku, konkurs plastyczny „Stroje ludowe”, festiwal piosenki ludowej. Uczniowie uczą się tańców ludowych, próbują też swoich sił w umiejętności posługiwania się gwarą w poezji i prozie, niektóre klasy decydują się na próby wystawienia spektakli treścią związanych z ideą teatrów ludowych..

 

Występy młodych artystów

Corocznie 2 marca odbywają się uroczyste akademie dla uczczenia pamięci Jędrzeja Cierniaka. We współpracy z drużyną harcerską działającą przy szkole, powracamy do organizacji Rajdu im. Jędrzeja Cierniaka. W szkole znajduje się też ekspozycja poświęcona tej postaci, a w każdej klasie kącik patrona. W rocznicę śmierci uczniowie jeżdżą do Palmir i składają kwiaty na jego symbolicznym grobie.

Urszula Knyż